Adaptation: Halimden Yazan Anlar
| Yazan: Oktay Ayd覺n · 4 Temmuz 2009 | Paylaş |
Konunun asl覺, hi癟 Superman 繹yk羹m yok. Benim i癟in karaktere eriebileceim hi癟bir nokta yok. Eer ger癟ekten onun hakk覺nda d羹羹n羹rlerse, kimse i癟in yok.
Kendisinden Superman 癟izgiroman覺 yazmas覺 istenen Steven T. Seagle
Its a bird!
Kafamda 繹zg羹n bir d羹羹nce var m覺?. 襤te her yazar覺n korkuyla kendisine y繹nelttii 繹l羹mc羹l soru. Adaptation filminin ba覺nda Charlie Kaufman (ister filmin senaristi h羹viyetinde bir giri olarak ele al覺n, ister film i癟indeki senarist karakter olarak ele al覺n -ki filmde bahsedilen bu alanlar 繹yle i癟 i癟e ge癟iyor ki 繹nemini yitiriyor bu ele al覺) d羹羹nceden d羹羹nceye atlamaya bu soruyla bal覺yor. Asl覺nda, bu sorunun akabinde konudan konuya atlamas覺 ve bu konularda inan覺lmaz bir yarat覺c覺l覺k sergilemesi bile sorunun na癟izane yan覺t覺. Nevrotik, sinik ve sosyopat bir say覺klama, hezeyan Filmin Being John Malkovichin setinde ge癟en ilk sahnesinde Kaufman dan kameran覺n g繹r羹 alan覺ndan 癟覺kmas覺 isteniyor. O da kalk覺yor st羹dyoyu terk ediyor. Sanki kurgusal yap覺t覺nda bittabi kendisine rol bi癟mesini doru bulmuyormucas覺na! Zaten yap覺t覺na kendisini d璽hil etmenin affedilmez ve hastal覺kl覺 bir hata olduunu da filmin ilerleyen evrelerinde belirtiyor. Belki yaz覺n覺n ak覺c覺l覺覺na ve i癟selletiriciliine ters ama 癟orba olan bu giriten sonra ben de bu soruyu kendime- sormak zorunday覺m; kafamda 繹zg羹n bir d羹羹nce var m覺?.
Charlie Kaufman gibi nev-i ahs覺na m羹nhas覺r bir senaristin yazd覺覺 film olmas覺 yetmiyormu gibi kendini de katt覺覺 hatta barol yapt覺覺 bir filmi ele alacaksan覺z yazar t覺kanmas覺na haz覺r olmal覺s覺n覺z. ncelikle sizin de zeki bir eyler yazman覺z gerekir. Gerekir 癟羹nk羹 kurallar覺 bakalar覺 koymuyor; siz koyuyorsunuz. Ayn覺 Kaufman 覺n belirtmek istedii gibi bu insan覺n 羹st羹nde daha da b羹y羹k bir bask覺 yarat覺yor. Sonu癟ta, paradoksal bir ekilde bask覺 m覺 t覺kanmay覺, yoksa t覺kanma m覺 bask覺y覺 tetikliyor/ artt覺r覺yor fark edemeyecek d羹zeye gelene kadar kendinizi zorlars覺n覺z. Sonra yazamazs覺n覺z ite.
Adaptation Susan Orlean覺n kitab覺 Orkide H覺rs覺z覺n覺 film senaryosu olarak uyarlamas覺 (adaptation) istenen Charlieyle ilgili. Ama Susan覺nla da ilgili ayn覺 zamanda. Yani hem Susan 覺n 繹yk羹s羹 (kitap), hem Charlienin 繹yk羹s羹 (繹zg羹n senaryo, yarat覺c覺l覺k s羹reci) hem de ikisinin kesitii kurgusal alan var filmde. Birbirini tetikleyen olaylar, gelien karakterler, perdeye yans覺t覺lan i癟 d羹nyalar, psikolojik analiz ve anlamland覺rma var bu filmde. K覺saca Kaufman 覺n uyarlamas覺nda istedii her ey var. Ama filme dahil etmek istemedii cinsellik (dozu olduk癟a az), silahlar ve araba kovalamaca sahneleri de var. Bir bak覺ma kendiyle dalga ge癟iyor Kaufman bunlar覺 filme koyarak.
Film i癟erik d覺覺nda 繹yle g羹癟l羹 oyunculuklara da sahip ki kurulan d羹nyaya girite seyirci hi癟 zorlanm覺yor. Usta oyuncular Meryl Streep ve Chris Cooper覺n dozaj覺nda performanslar覺 filme ak覺c覺l覺k kat覺yor. Filmin ruhunu bulmas覺ysa tamamen Nicolas Cagein Charlie Kaufman performans覺yla ger癟ekleiyor. Gerek fiziksel, gerekse zihinsel olarak Charlie ve ikiz kardei Donald覺 canland覺ran Nicolas Cage d繹kt羹r羹yor. Bir elde Charlienin 癟ektii yarat覺c覺l覺k sanc覺s覺n覺, t覺kanmas覺n覺 ve bu durumun ruh haline yans覺mas覺n覺 癟ok g羹zel perdeye yans覺t覺rken, bir yandan da tersi bir duruma doru yol alan Donald覺 da canland覺rarak Cage g繹vde g繹sterisi yap覺yor.
Donalddan bahis a癟覺lm覺ken Ger癟ekte b繹yle biri, Charlie Kaufman覺n bir ikizi yok. Gayet makul olarak kendisi, hikayeye derinlik kat覺lmas覺 (hatta Donald覺n yazd覺覺 senaryonun kahraman覺n覺n 癟ift kiilikli olmas覺 bile bu derinlii yans覺t覺yor) ve Charlienin kiiliinin a癟覺l覺mlar覺n覺n yakalanmas覺 i癟in konulmu. Yani siyah 羹st羹ndeki beyaz覺n daha beyaz olmas覺 gibi bir durum var ortada. stelik bu yap覺 ve ele al覺la z覺t karakterler birbirinden 繹reniyor, etkileime ge癟iyorlar (Charlie- Donald ikilisinde olduu kadar ehirden gelen Susan doayla i癟 i癟e ve kafas覺na buyruk yaayan John ikilisinde de bu 繹renme, etkileimde bulunma s羹reci var).
Adaptation i癟sel dinamiklerinin yap覺s覺yla olsun, 繹yk羹 ve 繹yk羹n羹n ortaya 癟覺kma s羹recini birletiren anlat覺m覺yla olsun Steven T. Seagle覺n Superman 繹yk羹s羹 Its a Bird! 癟izgiroman覺na benziyor. Bu eserin kahraman覺 da yazar覺n ta kendisi. Steven, ayn覺 Charlie gibi b羹y羹k bir teklif al覺yor; kendisinden bir Superman 繹yk羹s羹 yazmas覺 isteniyor. 襤te bu yaz覺m s羹recine odaklanan 繹yk羹 arka plana kusursuz, s羹per adam覺 atarak 繹n planda insani kusurlar覺 ve korkular覺 iliyor. Adaptationda ise Donald覺n varl覺覺 ve Susan ile Johnun hik璽yesi dierlerine arka plan oluturuyor. Haz覺r Its a Bird! gibi bir nirengi noktas覺yla Adaptation覺n sanatsal d羹nyadaki yerini belirlemiken bir de sinemadan bir nirengi noktas覺 se癟erek bu yeri sinema sanat覺 dahilinde 繹zelletirelim; tabii ki akla ilk gelen 繹rnek Barton Fink olacakt覺r. Yak覺n zamanda b sitede de incelenen Barton Fink, Coen Kardelerin dehalar覺n覺n 羹r羹n羹. Bildiiniz 羹zere o da yarat覺m s羹recini, yarat覺c覺 kiinin s覺radanla ilikisini sorguluyordu. Tabii ki ele ald覺覺 konular olduk癟a geni bir duygu ve deneyim skalas覺 sunuyor ama Adaptationla gezindikleri ortak sulara bakt覺覺m覺zda yarat覺m s羹reci ve kayg覺y覺 g繹r羹yoruz. Yarat覺c覺 bir kiinin toplumdan yer yer nas覺l kopuk ama yans覺tt覺覺 toplumu ele alabilmesi i癟inde ne kadar o topluma ba覺ml覺 olduunu g繹zler 繹n羹ne seren iki yap覺t olaylara sahip olduklar覺 yarat覺c覺lar nedeniyle farkl覺 a癟覺lardan yakla覺yor pek tabi. Adaptation ana ak覺ma daha yak覺n olarak 繹yk羹ye a覺rl覺k verirken, Barton Fink ana karakterin ruhsal a覺rl覺覺n覺 film boyunca ta覺yarak alternatif varl覺覺n覺 da tescilliyor. Nas覺l ki Donald Mckeeden edindii bilgileri Charlieyle payla覺rken t羹rler k覺rmas覺 bir filmin baar覺s覺ndan s繹z ediyorsa Adaptation da bunu yap覺yor ve komedi dram vasf覺na gerilim, romantizm gibi 繹zellikleri de kat覺yor. yle ki sonlara doru hapishaneden ka癟覺 d羹sturuna g繹ndermelerin olduu bir sahne bile mevcut.
Charlie Kaufman yazd覺覺 senaryolarla ufuk a癟maya, farkl覺 olan覺 ama orada olan覺 g繹stermeye devam ediyor. 襤ster yarat覺c覺l覺k densin, isterse ayr覺nt覺lar i癟in g繹z羹 a癟覺k tutmak fark覺nda olmad覺覺m覺z bir癟ok durumu g繹stererek farkl覺 olmay覺 baar覺yor. Bu sebepledir ki farkl覺 olana ihtiya癟 duyan end羹stride (pardon, bu kelimeyi kullanmamam gerekiyordu) her daim yer bulacak ama ondan da 繹nemlisi, ana ak覺m sinemadan b覺k覺p da alternatifin a覺rl覺覺nda ve dinginliinde kaybolmak istemeyenleri cezbedecei de gayet ortada.
襤LG襤L襤 OLAB襤LECEK D襤ER MET襤NLER: