Modern Sherlock Holmes
| Yazan: Ali Yaar Tuzcu · 28 Ocak 2010 | Paylaş |
Sherlock Holmes denildiinde akl覺n覺za gelen ilk eyleri s覺ralay覺n: 癟ok yak覺覺kl覺 olmayan bir adam, huysuz davran覺lar, k覺vrak bir zeka ve elbette olmazsa olmaz覺 olan apka ve pipo. Peki, Holmesun yaz覺ld覺覺 d繹nemi d羹羹n羹n bunun yan覺s覺ra: ahlaki s覺n覺rlamalar覺n zirvesine ulat覺覺 ve herkesin sefalet i癟inde yaad覺覺 Viktorya d繹nemi. Bu d繹nemde 羹phesiz Doyleun eserleri olduk癟a fazla derecede seviliyordu ve bunun en 繹nemli sebebi de toplumun Sherlock Holmesla birlikte kendine bir ka癟覺 yolu bulmas覺yd覺. Halk, Sherlock Holmes eserlerini okurken, toplumdaki sorunlardan ka癟覺yor ve bu gizemli evrenin i癟erisinde kendini kaybederken, bir s羹reliine de olsa mutlu olabiliyordu.
Oysa g羹n羹m羹z toplumuna bakt覺覺m覺zda bu deerler tamam覺yla olmasa da tersy羹z olmu bir halde. Ahlaki k覺s覺tlamalar dediimiz mesele, en az覺ndan sanatta, o d繹nemdeki kadar k覺s覺tlay覺c覺 deil ve toplumun ger癟ek hayattan ka癟覺 yolu olarak niteleyebilecei ciddi se癟enekler mevcut. Peki, 繹yle bir d繹nemde yaz覺lm覺 olan bir Sherlock Holmesun g羹n羹m羹zde de b繹yle bir ekilde kullan覺lmas覺 ne kadar yerinde olur acaba? Evet, Holmes kesinlikle art覺k arketiplemi bir fig羹r. Bata da bahsettiimiz gibi belli niteliklere sahip ve o nitelikler art覺k y覺k覺lamaz 繹l癟羹de kal覺plam覺. Holmesun nerdeyse hi癟bir eserinde kad覺nlara yer yok, 癟羹nk羹 kad覺n-erkek ilikilerinin b繹yle k覺s覺tlay覺c覺 olduu bir d繹nemde Doyle da 羹phesiz bunu g繹z 繹n羹nde bulundurmu. Zaten Holmes ve Watson aras覺ndaki ilikinin g羹n羹m羹zde homoerotik bir balama ta覺nmaya 癟al覺覺lmas覺 biraz da bu y羹zden. 羹nk羹 g羹n羹m羹z insan覺n覺n alg覺lar覺 tam bu y繹nde iliyor: Eer eserlerde neredeyse hi癟bir kad覺n yoksa ve Holmesla Watson s羹rekli olarak bir aradaysa, bu 羹phesiz homoerotik bir ilikiye denk geliyor. Doyleun Viktorya d繹nemi yazar覺 olduu ger癟eini d羹羹nmezsek, bu d羹羹nce yer yer kan覺tlanabilir bir h璽l al覺yor ama Doyle bir Viktorya d繹nemi yazar覺 olarak basit癟e kad覺n-erkek aras覺ndaki ilikiye pek fazla yer vermiyor; d繹nem i癟erisinde bu kabul edilemez olarak niteleniyor.
Bunca 繹yk羹n羹n i癟erisinde Ritchienin tutup da Bohemiada Skandal 繹yk羹s羹nde yer alan Irene Adler覺 filme dahil etmesi kesinlikle tesad羹f olarak nitelenemez. Adler, Holmesun belki de b羹t羹n 繹yk羹ler i癟erisinde sevdii tek kad覺n. Holmes ona a覺k 癟羹nk羹 Adler da en az onun kadar zeki ve kurnaz. K覺sacas覺 aralar覺ndaki 癟ekimin sebebini cinsel bir 癟ekimden 癟ok karakteristik bir 癟ekime dayamay覺 tercih ediyor Doyle. Az 繹nce bahsettiimiz tesad羹f olmama hali tam da Ritchienin Holmesla yapmak istedii eyi temsil ediyor asl覺nda. Ritchienin yapmak istedii ey Holmesu varolduu Viktorya d繹neminden 癟覺kararak g羹n羹m羹z normlar覺n覺n i癟erisinde yeniden yaratmak. nceden 癟ekilmi olan Sherlock Holmes filmlerine bakt覺覺m覺zda, olmazsa olmaz kavramlar覺n hepsini g繹r羹r羹z. G羹n羹m羹ze doru yaklat覺k癟a 癟ekilen Holmes filmleri yer yer parodize bir hal al覺yor (bkz.Without a Clue) ya da Doyleun olaylara yakla覺m覺n覺 daha farkl覺 bir bi癟imde ele al覺yor(bkz.Private Life of Sherlock Holmes). Ritchieye geldiimizdeyse o b羹t羹n Holmes k羹lliyat覺n覺 hi癟e say覺p kafas覺ndaki Holmesu koyuyor kar覺m覺za. Yani Ritchie Holmesu yeniden yap覺land覺rma s羹recinde en u癟 rol羹 羹stleniyor adeta.
Bunu nas覺l yap覺yor, neleri deitiriyor gibi sorular覺 sorarak daha iyi anlayabileceimiz bir h璽l al覺yor durum. ncelikli olarak bakmam覺z gereken husus kar覺m覺za 癟覺kan yeni Holmes: alabildiine yak覺覺kl覺, usta bir d繹v羹癟羹 ve fazla olmamakla birlikte huysuz ve bu arada apkas覺n覺n yerinde yeller esiyor. Asl覺nda Holmes rol羹 i癟in Robert Downey Jr.覺n se癟ilmesi olduk癟a tehlikeli, 癟羹nk羹 en batan ingiliz deil ve ne kadar ingiliz aksan覺 yaparsan覺z yap覺n asla bir ingiliz kadar ingiliz olamazs覺n覺z. Kald覺 ki Holmes bir ingilizin karakteristik b羹t羹n 繹zelliklerini ta覺yan bir adam fig羹r羹: en basitinden tak覺nt覺l覺, sakin ve s覺cakkanl覺l覺ktan uzak. Asl覺nda rol羹 isteyen Downey Jr.m覺 Ritchieden ve Ritchie ilk bata kabul etmeme taraftar覺ym覺. 羹nk羹 Downey Jr.覺n fazla yal覺 olduunu d羹羹n羹yormu ama sonunda uzlam覺lar. Nihayetinde Downey Jr.覺n ge癟miinde bir ingiliz canland覺rm覺l覺覺 var (bkz.Chaplin) ama yine de bu kadar karakteristik bir ingiliz deil Chaplin. Doruyu s繹ylemek gerekirse Downey Jr.覺n aksan覺 film i癟erisinde bir t羹rl羹 i癟ime sinmiyor ve tam olarak da 襤te tam bir ingiliz olmu Downey Jr. diyemiyorum. 襤te burada devreye Ritchienin Holmes geleneini ciddiye almama meselesi giriyor. Ritchie adeta Sherlock Holmesu eline al覺yor ve istedii bir bi癟imde yeniden yarat覺yor ama bu yeniden yaratma durumu 羹phesiz ki rastgele bir yeniden yaratma hali deil.
Adler ve Watson karakterlerine bakt覺覺m覺zdaysa 羹phesiz bir deiimi onlarda da g繹r羹yoruz. Zaten kad覺n olmas覺 sebebiyle Adler, Holmes eserlerinde 癟ok fazla yer alan bir karakter deil. Filmdeyse ciddi bir yerde bulunuyor ve filmin gidiat覺n覺 olduk癟a etkiliyor. Filmde zeki ve g羹zel bir kad覺n ve evet ikisi aras覺nda cinsel bir yak覺nlama da s繹z konusu. Bu a癟覺dan Holmes geleneindeki kad覺n-erkek ilikisinin s覺n覺rlar覺n覺 da ortadan kald覺r覺yor Ritchie. Bununla da kalm覺yor ve yer yer Watson-Holmes aras覺ndaki homoerotik ilikiye de g繹z k覺rp覺yor. Bunu yapmak i癟in de Watsonun evlenmek 羹zere olduu Mary karakterini hikayeye dahil ediyor Ritchie. Mary ve Watsonun aras覺ndaki ilikiyi k覺skan覺yor Holmes ve bir t羹rl羹 kabullenemiyor ikisinin evlenmek 羹zere olduunu. Bu k覺skan癟l覺覺 da 羹phesiz bir homoerotizme yormak mant覺ks覺z olmaz. Watson覺n da film i癟erisindeki rol羹 繹yk羹lere k覺yasla olduk癟a fazla. Hatta neredeyse Holmes kadar 繹nemli yer yer. Bu a癟覺dan da Ritchie, Watson覺 Holmesun yaveri rol羹nden 癟覺kar覺yor ve bal覺 ba覺na bir karakter rol羹ne sokuyor.
B羹t羹n bu karakterlerin 繹tesinde filmde bir de Lord Blackwood var. Blackwood filmin k繹t羹 adam覺 ve ii kara b羹y羹ler. Bu anlamda Holmesla ilgili Ritchienin deitirmedii yegane ey Holmesun mant覺k癟覺 yakla覺m覺 - kald覺 ki bunun sebebi de modern toplumun metafizik ve mant覺k aras覺ndaki paranoyas覺. Blackwood modern toplumun metafiziksel inan癟lar覺n覺 ve paranoyalar覺n覺 temsil ederken; Holmes da deneyci ve ak覺lc覺 yakla覺mlar覺n覺 temsil ediyor. Ama bu nokta maalesef derinlemesine bir 癟at覺ma hali alm覺yor film i癟erisinde ve sadece s覺 bir z覺tl覺k olarak kal覺yor 繹yk羹n羹n i癟inde. Blackwoodu oynayan Mark Strong, Blackwoodun insanlar覺 kara b羹y羹ye inand覺rma 癟abas覺 i癟erisinde olduundan bahsediyor ve filmin etkileyici noktas覺 da, filmin sonunda b羹t羹n 繹elere bir arada bakt覺覺n覺zda, Blackwoodun b羹t羹n yapt覺klar覺n覺n mant覺ksal bir a癟覺klamas覺 olmas覺.
Bunca 繹enin aras覺nda kost羹m ve dekorlara bakt覺覺m覺zdaysa, Ritchie belki de bu noktada g繹rece bir sadakat ta覺yor ve d繹nemi yans覺tmak a癟覺s覺ndan olduk癟a baar覺l覺 bir i kotar覺yor. Oyunculuklarda ise Downey Jr.覺 Holmesun yeniden yarat覺lm覺 hali olarak d羹羹nd羹羹m羹zde olduk癟a baar覺l覺, Watson ve Adler rollerinde Jude Law ve Rachel McAdams da olduk癟a iyi. Blackwood rol羹ndeki Mark Strong ise beni ciddi anlamda etkiledi. Zira y羹z羹ndeki o k繹t羹c羹l ifade ve abart覺s覺z dudak b羹kmeleri, film boyunca sizi diken 羹st羹nde tutmay覺 baar覺yor.
Olay覺n aksiyon noktas覺na geldiimizdeyse, bu belki de Holmes hayranlar覺n覺 ciddi anlamda hayalk覺r覺kl覺覺na uratan en 繹nemli unsur. Ritchie 癟ok baar覺l覺 bir aksiyon diline sahip. Hem ayr覺ks覺 hem de etkileyici bir aksiyon diline sahip olmas覺 zaten Sherlock Holmesta da bunu kullanaca覺n覺 g繹steriyordu bize. Bilindii gibi Holmes uzaktan yak覺ndan aksiyon gibi bir kavramla alakas覺 olmayan bir adam. O davalar覺n覺 zeka gibi statik bir kavramla 癟繹zmeyi tercih ediyor ve bundan dolay覺 繹yk羹lerde s羹rekli bir sakinlik hali sezilebiliyor. Ritchie bu kadar eyi deitirdikten sonra bir de buna el at覺yor ve ciddi deiiklikler yap覺yor. Filmin en az覺ndan yar覺s覺 boyunca Holmesu oradan oraya atlarken, kavga ederken, ka癟arken, kovalarken vs. g繹r羹yoruz. Bu deiim yeniden yarat覺lan Holmesun i癟erisinden bakt覺覺m覺zda 癟ok ho duruyor ama eer geleneksel Holmes a癟覺s覺ndan incelerseniz bu hi癟 hounuza gitmeyecek bir hal alabilir.
B羹t羹n bu deiimlere bakt覺覺m覺zda kar覺m覺za 癟覺kan Sherlock Holmestan kendi ad覺ma memnun olduumu belirtmeliyim. Ama gelin g繹r羹n ki ben Sherlock Holmes eserlerine 癟ok bal覺l覺覺 olan bir insan deilim ve bu a癟覺dan yeni Holmesu beenmem benim i癟in g繹rece daha kolay. Holmes eserleriyle g羹癟l羹 balar覺 olan insanlar b覺rak覺n filmi beenmeyi, g繹rd羹kleri yerde talayacaklard覺r. Bu anlamda filmin kitleleri t覺pk覺 her edebi uyarlamada olduu gibi ikiye b繹ld羹羹n羹 s繹ylemek yanl覺 olmaz. Yani yeni Sherlock Holmesu izlerken neye bakt覺覺n覺zdan daha 癟ok nerden bakt覺覺n覺z 繹nemli bir unsur halini al覺yor.
Sonu癟 olarak, yeni bir Sherlock Holmes var kar覺m覺zda ve kesinlikle bir aheser olmak gibi bir iddias覺 yok. Ama deien toplum yap覺s覺n覺 g繹z 繹n羹nde bulundurduumuzda ve bunlar覺n i癟erisinde deerlendirdiimizde Sherlock Holmes size elenceyi fazlas覺yla vadeden ve finaliyle sizi etkileyen bir film olarak kal覺yor ak覺llarda.
襤LG襤L襤 OLAB襤LECEK D襤ER MET襤NLER: